Gorzka dynia lub balsamka ogórkowata to pnąca roślina, która najczęściej uprawiana jest w Indiach i Azji. Jej owoc jest podobny do ogórka i można go uprawiać na Węgrzech, ale tutejszy klimat bardzo utrudnia jej uprawę – ma duże trudności z przetrwaniem zimy.
W medycynie tradycyjnej gorzka dynia jest stosowana głównie w leczeniu cukrzycy. Wykorzystuje się ją także w terapii egzemy, kamieni nerkowych, krwawień miesiączkowych, reumatyzmu, łuszczycy i zaparć, a w niektórych miejscach stosuje się ją do pobudzania produkcji mleka oraz przepływu krwi wokół macicy.
Gorzka dynia zawiera szeroką gamę składników aktywnych, w tym peptydy podobne do insuliny (które pomagają obniżać poziom cukru we krwi), minerały, witaminy oraz inne przeciwutleniacze, takie jak triterpeny, alkaloidy i fenole.
Najbardziej badanym obszarem działania gorzkiej dyni był układ sercowo-naczyniowy. Przeprowadzono liczne badania wykazujące, że gorzka dynia i jej ekstrakty mogą poprawiać stan lub pomagać zapobiegać wielu chorobom układu krążenia.
Gorzka dynia zawiera składniki aktywne, które mogą bezpośrednio stymulować produkcję tłuszczu. Enzym – karntynin palmitylotransferaza – odpowiada za uwalnianie kwasów tłuszczowych do mitochondriów (czyli „silników” komórek, w których zachodzi „spalanie” rozłożonych składników odżywczych w celu pozyskania energii). Składniki aktywne gorzkiej dyni pobudzają działanie tego enzymu w mitochondriach komórek mięśniowych i wątrobowych, dzięki czemu organizm może efektywniej wykorzystywać kwasy tłuszczowe. W ten sposób gorzka dynia może mieć również działanie spalające tłuszcz – a poprzez zmniejszanie masy tłuszczowej obniża także ryzyko wystąpienia różnych chorób układu sercowo-naczyniowego.
Ekstrakt z gorzkiej dyni może również wykazywać działanie regulujące poziom cukru we krwi. Z jednej strony wynika to z obecności peptydów podobnych do insuliny w gorzkiej dyni, które po uwolnieniu do krwiobiegu mogą naśladować działanie insuliny, odciążając tym samym trzustkę – insulina wytwarzana przez naszą trzustkę jest niezbędna do wykorzystania cukru we krwi jako energii. Ponadto dzięki zawartości przeciwutleniaczy może wspomagać regenerację uszkodzonej trzustki, a składniki aktywne gorzkiej dyni mogą także poprawiać wrażliwość na insulinę, przynosząc ulgę osobom z insulinoopornością – w insulinooporności komórki nie prawidłowo rozpoznają insulinę.
Ekstrakt z gorzkiej dyni zawiera bardzo silne przeciwutleniacze, które chronią przed wolnymi rodnikami uszkadzającymi komórki, a w tym kontekście wykazuje działanie przeciwzapalne. Może więc pomagać odciążyć wątrobę, nerki i trzustkę. Ma również właściwości przeciwdrobnoustrojowe – przeciwzakaźne.
Ponieważ istnieje bardzo ścisły związek między insulinoopornością, cukrzycą, stanem zapalnym i wysokim poziomem cholesterolu – jedno może wywoływać drugie i odwrotnie. Zatem jeśli ekstrakt z gorzkiej dyni poprawia insulinooporność, usprawnia wykorzystanie tłuszczu i zmniejsza stan zapalny dzięki zawartości przeciwutleniaczy, może obniżać poziom cholesterolu i ciśnienie krwi oraz zmniejszać ryzyko wielu chorób układu sercowo-naczyniowego.
Nie przeprowadzono badań, które określiłyby zalecaną i bezpieczną dawkę. W przypadku braku takich badań należy skonsultować się z lekarzem przed spożyciem ekstraktu z gorzkiej dyni oraz nie stosować go w czasie ciąży ani karmienia piersią.