Antyoksydanty

Przeciwutleniacze, jak sama nazwa wskazuje, są związkami hamującymi procesy utleniania. Podczas utleniania w organizmie uwalniane są wolne rodniki, a utlenianie może wywoływać reakcje łańcuchowe, które mogą mieć szkodliwy wpływ na komórki.

Podczas utleniania atomy tworzące związki (biomolekuły), które pełnią określoną funkcję biologiczną, tracą elektrony, stając się ich niedoborowe. Powoduje to utratę ich funkcji i uszkodzenia. Pierwotne przeciwutleniacze zapobiegają temu procesowi, dostarczając elektrony (np. witaminy A, C i E, cynk itp.). Wtórne przeciwutleniacze rozkładają reaktywne wolne rodniki i zapobiegają reakcjom łańcuchowym (np. glutation, który rozkłada nadtlenek wodoru). Trzeciorzędowe przeciwutleniacze biorą udział w naprawie już uszkodzonych biomolekuł.

Istnieją zatem 3 główne grupy przeciwutleniaczy:

1) Pierwotne przeciwutleniacze: działanie bezpośrednie, zapobieganie utlenianiu

2) Wtórne przeciwutleniacze: po zajściu utleniania neutralizują produkty utleniania

3) Trzeciorzędowe: jeśli doszło również do uszkodzeń, uczestniczą w procesach naprawczych.

Utlenianie i powstawanie wolnych rodników w naszym organizmie zachodzi również podczas naturalnego metabolizmu, ale nasila się pod wpływem stresu, pracy fizycznej, ćwiczeń, toksyn, promieniowania radioaktywnego i UV. Wolne rodniki mogą uszkadzać między innymi nasze DNA, co z czasem może prowadzić do mutacji (zmian), a mutacje mogą prowadzić do różnych chorób. Wszystkie te szkodliwe procesy nazywane są stresem oksydacyjnym.

Przeciwutleniacze mogą również poprawiać sprawność procesów odpornościowych. Wiele badań wykazało, że stres oksydacyjny uszkadza układ odpornościowy. Znanych jest wiele różnych przeciwutleniaczy i coraz więcej substancji wykazuje działanie antyoksydacyjne.

Spośród witamin witaminy A, C i E wykazują pierwotne działanie przeciwutleniające, natomiast literatura nie jest zgodna co do działania przeciwutleniającego witaminy D, którą najczęściej uważa się za trzeciorzędowy przeciwutleniacz.

Spośród minerałów szczególnie ważnymi przeciwutleniaczami są cynk, selen i miedź. Ponadto koenzym Q10, kwas alfa-liponowy, luteina i melatonina również wykazują silne działanie przeciwutleniające.

Przeciwutleniacze są związkami przemysłowymi hamującymi utlenianie i są stosowane w tworzywach sztucznych, paliwach, kosmetykach oraz jako konserwanty. Działanie tych konserwantów na nasz organizm nie jest takie samo jak działanie przeciwutleniaczy pochodzących z diety, o których mowa powyżej.